Time Management

19 Mar 26

Zelfstandigenwet en schijnzelfstandigheid: dit moet je weten in 2026–2027

Nikki Commandeur

Content Marketeer

In dit artikel

Deel:

Kopieer link

Deel op X

Deel op Facebook

Deel op LinkedIn

Deel via mail

De discussie over zelfstandigen en schijnzelfstandigheid is al jaren gaande in Nederland. Maar 2026 markeert een kantelpunt: de zachte landing is voorbij, nieuwe wetgeving ligt klaar bij de Tweede Kamer en de Belastingdienst controleert actief. Wie nu nog wacht, loopt serieus risico.

Of je nu als opdrachtgever met zzp'ers werkt, of zelf zelfstandige bent: de spelregels veranderen. En niet een beetje.

Deze blog legt uit wat er op de planning staat, wat het betekent voor jouw organisatie - en wat je er nú aan kunt doen.

De belangrijkste inzichten

De handhaving van de Wet DBA is per 1 januari 2025 actief begonnen. Het tijdperk van vrijblijvend zzp-gebruik is voorbij. Organisaties die niet in actie komen, riskeren naheffingen tot vijf jaar terug.
De Wet VBAR vervangt de Wet DBA met een gestructureerd beoordelingskader gebaseerd op drie gelijkwaardige categorieën indicatoren. Er is géén overgangsregeling voorzien.
Nieuw: de Zelfstandigenwet, ingediend door VVD, D66, CDA en SGP, biedt een alternatief marktgericht voorstel. Ongeacht welk wetsvoorstel wordt aangenomen, blijft de kern gelijk: je hebt aantoonbaar bewijs nodig van hoe arbeidsrelaties in de praktijk werken.
Het rechtsvermoeden van werknemerschap geldt voor zzp'ers die minder dan circa €36 per uur verdienen. De bewijslast ligt dan bij de opdrachtgever.
Schijnzelfstandigheid wordt beoordeeld op basis van de werkelijkheid, niet het contract. Data telt — niet intentie.
Met de komst van de WTTA in 2027 wordt ook het uitlenen van personeel een gereguleerde activiteit. Detacheerders en IT-bureaus die specialisten uitlenen vallen hier direct onder.
Goede urenregistratie is de praktische basis van elke compliancestrategie. Wie geen data heeft, heeft geen verweer.

Wet DBA: het moratorium is voorbij

De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA) bestaat al sinds 2016. Maar jarenlang hield de Belastingdienst zich in: een handhavingsmoratorium zorgde ervoor dat er in de praktijk weinig gebeurde. Dat moratorium eindigde per 1 januari 2025.

Wat betekent dit concreet?

Vanaf 2026 geldt:

De Belastingdienst start in principe met een bedrijfsbezoek bij vermoedens van schijnzelfstandigheid
Na het bezoek kan een waarschuwing volgen
Voor naheffingen is een boekenonderzoek nodig
Naheffingen loonbelasting zijn mogelijk met terugwerkende kracht tot vijf jaar
Vergrijpboetes worden opgelegd bij grove nalatigheid of bewuste overtreding
Vanaf 1 januari 2027 geldt er geen zachte landing meer — standaardboetes zonder uitzondering

‍

📚 Lees hier alles over belangrijke HR-wijzigingen van 2026 en 2027.

‍

Wet VBAR: een nieuw beoordelingskader (beoogd juli 2026)

De Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) is in juli 2025 ingediend bij de Tweede Kamer. De beoogde ingangsdatum is 1 juli 2026 — afhankelijk van parlementaire goedkeuring. De VBAR vervangt de Wet DBA en codificeert wat rechters al beslisten in bekende zaken zoals Deliveroo en Uber.

De drie criteria van VBAR

De wet beoordeelt arbeidsrelaties aan de hand van drie categorieën gelijkwaardige indicatoren:

W-indicatoren (Werknemerschap)

Wordt de zzp'er aangestuurd door de opdrachtgever?
Bepaalt de opdrachtgever wanneer en hoe het werk gebeurt?
Is de zzp'er ingebed in de organisatiestructuur, met toezicht en controle?

Z-indicatoren (Zelfstandigheid)

Loopt de zzp'er eigen financieel risico?
Heeft de zzp'er eigen gereedschap en materialen?
Bezit de zzp'er specifieke kennis die de opdrachtgever niet heeft?

OP-indicatoren (Ondernemerschap)

Bedient de zzp'er meerdere opdrachtgevers?
Draagt de zzp'er btw af en investeert hij of zij in het eigen bedrijf?
Besteedt de zzp'er aantoonbaar tijd aan acquisitie?

Meer W-punten dan Z- en OP-punten samen? Dan is er risico op schijnzelfstandigheid — ongeacht wat het contract zegt.

Rechtsvermoeden van werknemerschap

Nieuw in de VBAR: zzp'ers die minder verdienen dan circa €36 per uur (in 2026 waarschijnlijk €38) kunnen claimen dat ze werknemer zijn. De bewijslast verschuift dan volledig naar de opdrachtgever. Belangrijk: het huidige wetsvoorstel kent géén overgangsregeling. Compliance is vereist vanaf dag één van inwerkingtreding.

De Zelfstandigenwet: een alternatief voorstel

Naast de VBAR is er een tweede wetsvoorstel in omloop: de Zelfstandigenwet, ingediend door een coalitie van VVD, D66, CDA en SGP. Dit voorstel neemt een meer marktgerichte benadering en legt de nadruk op externe ondernemerschapsindicatoren in plaats van de geïntegreerde weging van de VBAR.

Wat is het verschil?

Waar de VBAR alle drie de indicatorcategorieën gelijkwaardig weegt, focust de Zelfstandigenwet sterker op de vraag of iemand zich als ondernemer gedraagt op de markt. Denk aan: meerdere opdrachtgevers bedienen, commercieel zichtbaar zijn, investeren in het eigen bedrijf.

De onderliggende logica is: wie echt onderneemt, is geen werknemer — ook niet als hij of zij lang bij één opdrachtgever werkt.

Wat betekent dit voor jou?

Ongeacht welk wetsvoorstel wordt aangenomen, is de fundamentele eis identiek: je hebt gestructureerde, betrouwbare registratie nodig van hoe arbeidsrelaties in de praktijk functioneren. De Zelfstandigenwet maakt aantoonbaar ondernemerschap niet minder belangrijk — eerder meer.

Wat kun je nu doen?

Volg de parlementaire behandeling van beide wetsvoorstellen — de definitieve tekst bepaalt je compliancestrategie
Bereid je alvast voor op de strengste variant: dat geeft je de meeste zekerheid
Leg ondernemerschap van zzp'ers structureel vast, zodat je bij elke uitkomst kunt aantonen dat de relatie legitiem is

Schijnzelfstandigheid: hoe beoordeel je het risico?

Schijnzelfstandigheid is geen zwart-witkwestie. Het gaat om een optelsom van signalen — en de grens ligt niet altijd waar je denkt. Dit zijn de meest voorkomende risicofactoren voor opdrachtgevers in consultancy en IT:

Hoog risico

De zzp'er werkt al langer dan 6 maanden fulltime voor jou als enige opdrachtgever
Jij bepaalt wanneer, waar en hoe het werk wordt uitgevoerd
De zzp'er gebruikt uitsluitend jouw systemen, apparatuur en locaties
Er is geen aantoonbare acquisitie bij andere klanten

Gemiddeld risico

De zzp'er neemt deel aan interne vergaderingen en rapportagestructuren
Het tarief ligt net boven de drempel van €36–38 per uur
De zzp'er heeft een eigen KvK-inschrijving, maar werkt al jaren hoofdzakelijk voor jou

Laag risico

De zzp'er werkt voor meerdere opdrachtgevers en kan dit aantonen
Het tarief ligt ruim boven de drempel
Er is duidelijke projectdocumentatie met specifieke resultaten en deadlines
De zzp'er beschikt over eigen specialistische kennis die jij niet in huis hebt

Wat kun je nu doen?

Maak een risicoanalyse van alle actieve zzp-relaties op basis van bovenstaande factoren
Documenteer voor elke relatie: tarief, looptijd, aansturing, eigen ondernemerschap
Overweeg modelovereenkomsten die de zelfstandigheid aantoonbaar vastleggen

WTTA: ook uitleners worden gereguleerd (2027)

Wie specialisten detacheert bij klanten, moet ook rekening houden met de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (WTTA). Vanaf 1 januari 2027 mogen alleen vergunde partijen personeel uitlenen in Nederland — inclusief IT- en consultancybureaus waarvan medewerkers onder leiding en toezicht van de klant werken.

‍

📚 Lees hier alles over de WTTA: wat veranderd er voor uitleners in detachering?

‍

Tijdlijn WTTA

1 november 2026 – 1 januari 2027: Registratieperiode bij de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU)
1 januari 2027: Wet treedt in werking
1 juli 2027: Deadline voor vergunningaanvraag
1 januari 2028: Start actieve handhaving

Impact voor IT- en consultancybureaus

Veel bureaus herkennen zich niet als 'uitlener', maar vallen wél onder de WTTA. Als jouw medewerkers of ingehuurde zzp'ers werken onder aansturing van de klant, ben je juridisch gezien een uitlener. De combinatie van DBA/VBAR en WTTA maakt het compliancevraagstuk extra complex.

Wat kun je nu doen?

Check via www.toelatinguitleenmarkt.nl of je onder de wet valt
Inventariseer certificeringen (SNA, NEN 4400, PayOK) en start tijdig met aanvragen
Reserveer budget voor de waarborgsom: €100.000 voor volledige toelating, €50.000 voor voorlopige toelating

‍

📚 Lees hier meer over belangrijke data en deadlines van 2026 en 2027 rondom WTTA

‍

TimeChimp helpt je voorbereid zijn

Schijnzelfstandigheid wordt beoordeeld op basis van hoe werk daadwerkelijk plaatsvond — niet op basis van contractteksten of intenties. Dat betekent dat data je sterkste verdediging is. En data begint bij goede urenregistratie.

TimeChimp ondersteunt je bij:

Transparante urenregistratie: voor zzp'ers, flexwerkers en vaste medewerkers — met een volledige, onwijzigbare audit trail
Projectmanagement: opdrachten per opdrachtgever inzichtelijk maken, inclusief scope en resultaten
Goedkeuringsworkflows: intern én via het klantenportaal, zodat opdrachtgevers uren digitaal aftekenen
Koppelingen met salarisadministratie en boekhouding: directe integraties met Exact Online, AFAS, Twinfield, Visma Nmbrs en Loket.nl
Rapportages: snel inzicht in je personeelsbestand, contractvormen en inzet per opdrachtgever
Self-billing: voor organisaties die met zzp'ers werken — facturen gegenereerd op basis van goedgekeurde uren, met duidelijke administratieve scheiding

Conclusie

De regels rond zelfstandigen zijn fundamenteel aan het veranderen. Schijnzelfstandigheid wordt niet langer gedoogd, de bewijslast verschuift naar opdrachtgevers en nieuwe wetgeving maakt de lat structureel hoger. Wacht niet op de definitieve wetteksten voordat je actie onderneemt - de richting staat vast.
‍

De belangrijkste deadlines nog eens op een rij:

‍